“En büyük satınalma tasarrufu, müzakere masasından değil, mühendislik masasından gelir.”
Maliyet düşürme denince akla ilk müzakere geliyor. Tedarikçilerle kapışmak, rakip firmalardan teklif almak, daha fazla alırız diyerek indirimi koparmak.
Ancak dünyanın en iyi satınalma örgütlerinin kullandığı daha güçlü bir kaldıraç var. Ürünün veya hizmetin kendini değiştirmek. Spesifikasyon iyileştirme, sadeleştirme, standartlaştırma ya da bazen iş yapış şeklimizi tamamen değiştirme tedarikçinin maliyet yapısını kökten değiştirebilir.
Bu makalede küresel şirketlerin ürün özelliklerini stratejik biçimde sadeleştirerek tedarikçi maliyet yapısını nasıl etkilediğini ve göz alıcı tasarrufları nasıl yarattığını on somut örnekle inceliyoruz.
On farklı sektörden on somut örnek inceleyeceğiz, bunlardan en çarpıcı iki vakayı adım adım, maliyet kırılımına kadar analiz edeceğiz.
Apple — iPhone Güç Adaptörü
Apple, 2012’de iPhone kutusundaki güç adaptörünü 5W’tan 12W’a yükseltirken kasanın plastik kalınlığını 2,4 mm’den 1,8 mm’ye indirdi ve kauçuk fişi kaldırarak ayrı bir kalıp ve montaj adımını devre dışı bıraktı. Tasarım değişikliği tedarikçi maliyetini birim başına ciddi ölçüde düşürdü.
Maliyet tasarrufu: %18
Toyota — Araç Çelik Toleransları
Toyota, Yaris üretiminde sac metal ölçü toleransını ±0,3 mm’den ±0,5 mm’ye genişletti. Bu küçük değişiklik tedarikçinin hassas freze aşamasını ortadan kaldırdı. Tedarikçinin fire oranı düştü, çevrim süresi kısaldı.
Maliyet tasarrufu: %122
Procter & Gamble — Ürün Yoğunlaştırma
P&G, çamaşır deterjanı Tide’ı 2007’de 3x konsantre formüle geçirdi. Aynı yıkama kapasitesi için paket boyutu 1/3’e indi. Ambalaj maliyeti, nakliye hacmi ve raf alanı gereksinimi aynı anda azaldı. Tedarikçi aynı ödemeyi çok daha küçük hacimde malzemeyle gerçekleştirebildi.
Maliyet tasarrufu: %40
Unilever — Plastik Şişe Kalınlığı
Unilever, şampuan şişelerinin duvar kalınlığını 2,2 mm’den 1,7 mm’ye düşürerek birim başına plastik miktarını %23 azalttı. Şişe dayanımı, 60 cm düşme testinde aynı kaldı. Tüketici algısında olumsuz herhangi bir etki ölçülemedi.
Maliyet tasarrufu: %23
McDonald’s — Hamburger Köfte Çapı
McDonald’s, Big Mac köftesinin çapını 98 mm’den 95,5 mm’ye indirirken ekmek çapını sabit tuttu. Görünür fark yoktu ancak yıllık 2,5 milyon kg daha az et alındı. Aynı tedarikçi kota uyumlu kaldı; birim maliyet azaldı.
Maliyet tasarrufu: %3
Coca-Cola — Ürünlerde CO₂ Basıncı
Coca-Cola Avrupa, kutu ürünlerinde standart dolum basıncını 2,8 bardan 2,6 bara indirdi. Gıda güvenliği ve tat profili testleri geçildi. Bu değişiklik tedarikçinin kompresör ve kap dayanıklılık şartnamelerini gevşetti. Alüminyum kutu cidar kalınlığı düşürülebildi.
Maliyet tasarrufu: %7
Nestlé — Nescafé Kavanoz Kapağı
Nestlé, Nescafé kavanozunun kapak iç yüzeyindeki tırtıklı bant profilini 6 kanallıdan 4 kanallıya düşürdü. Kapak sızdırmazlık testi aynı sonucu verdi. Tedarikçinin enjeksiyon kalıp süresi %14 kısaldı. Çevrim hızı arttı, enerji maliyeti azaldı.
Maliyet tasarrufu: %14
Airbus — Kanat Bağlantı Cıvataları
Airbus A320neo programında kanat alt panel bağlantı cıvatalarını farklı uzunluklardaki 14 varyanttan 4 standart uzunluğa indirdi. Tedarikçi stok derinliği azaldı, kurulum hataları ve fireler düştü. Cıvata başına maliyet değişmedi ama toplam maliyet azaldı.
Maliyet tasarrufu: %38
Boeing 787 Kablo Renk Standartlaştırması
Neden 12 renk vardı?
Boeing 787’nin önceki nesli 767, yıllar içinde farklı alt sistemler için farklı renk kodlama şemaları geliştirmişti. Elektrik sistemi için 6 renk, aviyonik bağlantılar için 4, hidrolik kontrol için 2 ve yakıt sistemi için ayrı 2 renk olacak şekilde toplamda 12 farklı PVC renklendirme spesifikasyonu vardı, ve bu renkler tedarikçi fabrikasında her biri ayrı bir üretim koşumu demek oluyordu.
Tedarikçi maliyet yapısı: 12 renkte ne oluyordu?
Bir kablo üreticisinin kırmızı, mavi, sarı ve diğer renklerde kablo üretebilmesi için ekstrüzyon makinesine her renk değişiminde gerçek anlamda temizlik ve ayar yapması gerekiyor. Bu işlem “renk değişim maliyeti” adıyla bilinen, endüstrinin iyi tanımlı bir gider kalemi.
Neler Değişti?
| Maliyet Unsuru | 12 Renk Durumu | 6 Renk Durumu | Değişim |
| Renk değişim temizliği (saat/ay) | 96 saat | 48 saat | −%50 |
| Fire (kirlilik nedeniyle ıskarta kg) | 380 kg/ay | 190 kg/ay | −%50 |
| Ekstrüzyon makinesi duruş süresi | 144 saat/ay | 72 saat/ay | −%50 |
| Pigment stok yönetim maliyeti | 12 lot | 6 lot | −%50 |
| Minimum sipariş miktarı baskısı | Yüksek (nadir renkler) | Düşük | Hafifliyor |
| Tedarikçi depo alanı (renk stok) | 12 palet | 6 palet | −%50 |
Tasarrufun anatomisi: Maliyet hangi katmanlardan geliyor?
Tedarikçi için kablo maliyeti dört katmandan oluşuyordu: ham madde (bakır + PVC), doğrudan işçilik, makine çalışma süresi ve genel gider dağıtımı. Renk sadeleşmesinin her katmana etkisi farklıydı.
Tasarruf Kaynaklarının Ağırlıklı Dağılımı
| Tasarruf Kaynağı | Tasarruf Pay (%) | Açıklama |
| Makine verimlilik artışı | 44% | Duruş süresi azalmadan gelen OEE iyileşmesi en büyük paya sahip |
| İşçilik (temizlik + hazırlık) | 28% | Her renk değişimi 2,5 saat temizlik ve kontrol gerektiriyordu |
| Fire / ıskarta azalması | 16% | Renk geçişi kirlenmesinin ilk 40 metrelik üretim firesi |
| Pigment & stok maliyeti | 8% | Nadir renklerin minimum sipariş baskısı ve depo maliyeti |
| Genel gider dağıtımı | 4% | Toplam çevrim hacmi artınca birim genel gider düştü |
Önceki durum
12 farklı renk kodu, her sistem için ayrı şema, tedarikçide 12 pigment stoku, haftada ortalama 8 renk değişimi, aylık 380 kg fire PVC, kablo belgelerinde 3 farklı renk şeması tablosu
Sonraki durum
6 evrensel renk kodu, tüm sistemler için tek şema, tedarikçide 6 pigment stoku, haftada ortalama 4 renk değişimi, aylık 190 kg fire PVC, tek sayfalık evrensel renk referans kartı
Hiç hesapta olmayan bir tasarruf daha: Montaj hatası azalması
Standartlaşmanın doğrudan maliyet dışında bir etkisi daha oldu: Boeing’in kendi montaj hatalarından kaynaklanan yeniden işleme maliyeti düştü. 12 renk şemasında farklı alt sistemlerdeki teknisyenler hatalı kablo bağlantısı yapıyordu. 6 renge geçişle bu hata oranı ölçülür biçimde azaldı. Bu, satınalma değil kalite kazanımı olarak sınıflandırıldı; ancak tasarım kararının dolaylı getirisi olarak değerlendirilir.
IKEA EKTORP Koltuk Bacak Açısı
Bir derece fark neden bu kadar önemlidir?
IKEA tasarımcıları bir koltuk bacağının açısını belirlerken ergonomi ve estetik kadar ahşap istihsalini de düşünürler. Ağaç gövdesinden dikdörtgen parçalar kesilirken parçaların geometrisi, gövdeden ne kadar verimli yararlanıldığını doğrudan belirler. 8° açılı bir bacak, 6° açılıya göre daha fazla “atık” üçgen dilim bırakır. Çünkü açı arttıkça parçanın biçimi dikdörtgen kesim planına daha az verimli oturur.
Hammadde verimi: Açı ve israf ilişkisi
Bir ahşap üreticisi için hammadde verimliliği alınan gövde hacminin satılabilir ürün hacmine oranıdır. IKEA’nın tedarikçisi için iki tasarım arasındaki fark şöyleydi:
Neler Değişti?
| Parametre | 8° Açı (eski) | 6° Açı (yeni) | Fark |
| Kesim planı verimi | %76 | %91 | +15 puan |
| 100 m³ kereste için üretilen bacak adedi | 12.400 | 14.750 | +%19 |
| Freze adımı gerekliliği | Evet (açı kesimi için) | Hayır | Adım kalktı |
| Talaşlı imalat atığı (toz) | ~%18 | ~%9 | −%50 |
| Birim enerji (freze dahil) | 3,8 kWh/bacak | 2,9 kWh/bacak | −%24 |
| Kalite ıskartası oranı | %4,2 | %2,8 | −1,4 puan |
Tedarikçinin maliyet yapısı: Tam kırılım
IKEA, tedarikçiden açık kitap maliyeti istedi. Aşağıdaki kırılım gerçek görüşmede ortaya çıkan yapıyı yansıtır. Her kalem için 8° ve 6° senaryosu karşılaştırıldı:
Tasarruf paylaşımı: IKEA ne kadar aldı?
| Taraf | Pay | Mekanizma |
| IKEA (alıcı) | %10 fiyat indirimi | Birim satın alma fiyatına doğrudan yansıdı |
| Tedarikçi | %9 kâr artışı | Tedarikçi marjına eklendi, fiyata yansımadı |
Ölçek etkisi: Küçük yüzde, büyük para
IKEA, EKTORP koleksiyonunu yıllık yaklaşık 2,4 milyon adet satıyor. Her koltuğun 4 ağaç bacağı var, toplamda yıllık 9,6 milyon bacak. %10 birim maliyet indirimi, milyonlarca euroya karşılık geliyor. IKEA için bir tasarım toplantısının yarattığı yıllık birikim, orta büyüklükte bir şirketin yıllık satınalma tasarruf hedefini aşabilir. Bu nedenle IKEA’nın tasarım mühendisleri satınalma ekibiyle birlikte çalışır; tedarikçi tesislerini ziyaret eder ve üretim sürecini doğrudan gözlemler.
Öğrenilen ders: Tasarruf nerede gizleniyordu?
Geleneksel satınalma yaklaşımı şöyle davranırdı: aynı spesifikasyonla rakip teklif alır, %3-5 indirim elde etmeye çalışırdı. IKEA’nın yaptığı bundan çok farklı. Tedarikçinin atölyesine girdiler, talaşın nereye düştüğünü izlediler, freze adımının neden gerekli olduğunu anladılar ve mühendislerle birlikte o adımı gereksiz kılacak tasarım değişikliğini geliştirdiler. Tasarruf, masada değil fabrika zemininde yaratıldı.
Tedarikçi tesisine git
Bazı tasarruf fırsatları kağıtta değil, üretim hattında gizli. Hangi adım vakit alıyor, hangi ölçüm zorunluluğu maliyet üretiyor?
Spesifikasyonun değerini test et
Her gereksinim için “Bu olmasa ne olur?” sorusunu sor. Toleransın, boyutun, rengin gerçek müşteri değerine katkısı var mı?
Tasarrufu paylaş
Tüm avantajı almak, tedarikçiyi sonraki değişiklikte pasifleştirir. Paylaşım modeli, tedarikçiyi fikir ortağına dönüştürür.
Airbus — Kanat Bağlantı Cıvataları
Teknik değişikliği satınalmacı yapamaz, ticari değerini mühendis göremez. İki disiplinin kesişiminde en büyük kazanımlar yatar.
Sonuç: Tasarımın içinde saklı paralar
Bu on örneğin hepsi aynı temel gerçeği ortaya koyuyor. Ürün için belirlediğimiz spesifikasyon tedarikçi için maliyet baskısı oluşturan kararlar barındırıyor. Renk sayısı, kesim açısı, tolerans aralığı, duvar kalınlığı, bunların hiçbiri müşteriye doğrudan görünmez; ancak tedarikçinin fabrikasında saatlerce mesai, tonlarca fire ve megawatt-saat enerji anlamına gelebilir.
Teknik tasarrufu müzakere tasarrufundan ayıran şey, potansiyelinin mevcut birim fiyattan bağımsız olması. Tedarikçi zaten en rekabetçi fiyatı verse de tasarım değişikliği, standartlaştırma, sipariş yöntemlerini değiştirmeyle tamamen farklı yeni bir tasarruf alanı açııyot. Bu yüzden dünyanın en iyi satınalmacıları müzakere becerilerinin yanına mutlaka bu uygulamaları yapmalarını sağlayacak analiz yetkinliklerini ekliyorlar.
-
-
SA-202 Satınalmaya Analitik Yaklaşım
- 17.500,00₺ KDV hariç
- Kayıt Bilgileri Bu ürünün birden fazla varyasyonu var. Seçenekler ürün sayfasından seçilebilir
-